14 ივლისი ვაჟა ფშაველას დაბადების დღეა; გთავაზობთ ვაჟას შემოქმედებიდან ნაწყვეტებს რომლებიც მასწავლებლებს, სკოლას და მომავალი თაობების განათლებას ეხება:

ვაჟას აქვს ცნობილი მასწავლებლის, ლადო ბზვანელისადმი მიძღვნილი ლექსი:

„მასწავლებლისა ბედზედა

მრავალჯერ დამიკვნესია…

რა ვუყოთ, მასწავლებელი

დღეს არა ფასობს ჩვენშია.

თუმცა ხსნა ჩვენის ერისა

მხოლოდ და მხოლოდ თქვენშია“.

ვაჟა-ფშაველა სწავლა-აღზრდას დიდ ეროვნულ საქმედ მიიჩნევდა და ახალი სკოლის შექმნას ი. გოგებაშვილის შეხედულებებს უკავშირებდა. იგი ასევე მხარს უჭერდა სკოლისა და ცხოვრების კავშირის იდეას. ვაჟა განსაკუთრებით უსვამს ხაზს მთაში განათ­ლების საჭიროებას და ვაჟა წერს, რომ განათ­ლების მხრივ ხევსურეთზე ჩამორჩენილი არცერთი კუთხე არ არის: „მე ასე ვფიქრობ, პატარა ხევსურებს უყვართ სწავლა, სწავლას, ცოდნას იმათ თვალში ფასი სძევს, ცოდნის ქონა მადლი და სახელია, ხოლო უცოდინრობა კეთილის მოკლება, სირცხვილი, სატი­რელი და სავალალოა…დიდებს ეჯავრებათ სკოლა, ხოლო პატარებს უყ­ვართ. ეს საკვირველი არ არის, რადგან ამისთანა ბნელს ხალხში პატარები უფრო არ არიან ცრუმორწმუნენი, არ გასჯდომიათ ჯერ ძვალ-რბილში მშობელთა და მეზობლების ამაო რწმენანი. ჯერ იმათი ტვინი გაურყვნელია და აი სწორედ ეხლაა დრო მთესველისა” (ერთი კვირა ხევ­სურეთში). ვაჟას აზრით, განათლება განაპირობებს ხალხის, ერის ბედს და ამბობს, რომ საანდაზოდ გახდება ის ხალხი, ვინც უარყოფს რიგიან აღზრდასა და განათ­ლებას. თავის წერილში ,,ცოტა რამ ჩვენის ცხოვრების ავ-კარგისა“, იგი სთხოვს წერა-კითხვის გამავრცე­ლებელ საზოგადოებას, დააარსოს, ე.წ. მოძრავი სკოლები და რასაც სკოლებზე ხარჯავდა, იმ ფინანსებით, საზოგადოება შეძლებს წერა-კითხვის ბევრად მეტი  მცოდნე ჰყავდეს.