ახალი წელი ახლოვდება, როდესაც გარეთ თოვლი იშვიათად მოდის ან ვულკანების ამოფრქვევის ცქერა მხოლოდ ფილმებში შეგვიძლია, რატომაც არ უნდა სცადოთ მეცნიერების გამოყენებით ამ მაგიის კლასში გადმოტანა? - ხელოვნური თოვლი და საახალწლო ვულკანი არამარტო გაოცებას იწვევს ბავშვებში, არამედ მათ საშუალებას აძლევს, საკუთარი ხელებით შექმნან მეცნიერული სასწაულები - ეს მარტივი, უსაფრთხო და შთამბეჭდავი ექსპერიმენტები იდეალურია ნებისმიერი ასაკის მოსწავლეებისთვის.

მზად ხართ, შექმნათ თოვლი, რომელიც თბილია, და ამოაფრქვიოთ ვულკანი, რომელიც საშიში კი არა, მხიარული და ფერადია? - მოდით, შევუდგეთ საქმეს!

როგორ შევქმნათ ხელოვნური თოვლი? 

რა დაგჭირდებათ:

• სოდა – ფხვნილი, რომელიც იაფი და მარტივად ხელმისაწვდომია.
• თეთრი ბალზამი ან წყალი – ბალზამი თოვლს თეთრ, ნატურალურ ეფექტს აძლევს, ხოლო წყალი უფრო მარტივი ვარიანტია.
• ჭურჭელი და კოვზი – მასის შერევისთვის.
• ყინულის მაცივარი (სურვილისამებრ) – თოვლის გაგრილებისათვის.

რაც შეეცება ინსტრუქციას:

1. აიღეთ ღრმა ჭურჭელი და ჩაყარეთ 1 ჭიქა სოდა.
2. ნელ-ნელა დაამატეთ თეთრი ბალზამი ან წყალი, ურიეთ კოვზით, სანამ არ მიიღებთ ფაფუკ მასას, რომელიც ხელით ფორმირების საშუალებას გაძლევთ.
3. თუ გინდათ, რომ ხელოვნური თოვლი ნამდვილს დაემსგავსოს, მოათავსეთ მაცივარში 10-15 წუთით.
4. შეგიძლიათ შექმნათ „თოვლის ბაუები”, პატარა ბორცვები ან გამოიყენოთ დეკორაციისთვის.

მოსწავლეები გააანალიზებენ, რომ სოდის სტრუქტურა იდეალურია ფაფუკი ტექსტურის შესაქმნელად. როცა მას ემატება სითხე, იგი კრისტალურ ფორმას იღებს, რომელიც რეალურ თოვლს წააგავს.

როგორ შევქმნათ საახალწლო ვულკანი?

საახალწლო ვულკანი სახალისო და ძალიან შთამბეჭდავი ექსპერიმენტია, რომელიც ქიმიური რეაქციის დემონსტრირებას ახდენს.

რა დაგჭირდებათ:

• პლასტმასის პატარა ბოთლი – შეიძლება წყლის ბოთლი ან მსგავსი ჭურჭელი.
• სოდა. 
• ძმარი.
• სითხის საღებავი – წითელი ან ნარინჯისფერი ლავას ეფექტისთვის.
• სითხის გამხსნელი  – უფრო ქაფიანი ლავის შესაქმნელად.
• ჭურჭელი ან პლასტმასის ლანგარი – ზედაპირის დასაცავად.

რაც შეეხება ინსტრუქციას:

1. პლასტმასის ბოთლი მოათავსეთ ჭურჭელში ან ლანგარზე, რათა ზედმეტმა მასამ არ გაასვაროს მაგიდა.
2. ბოთლში ჩაყარეთ 2-3 სუფრის კოვზი სოდა.
3. დაამატეთ რამდენიმე წვეთი საკვები საღებავი და 1 ჩაის კოვზი სითხის გამხსნელი.
4. ნელ-ნელა ჩაასხით ძმარი და უყურეთ, როგორ იწყებს „ვულკანი“ ამოფრქვევას.
5. ექსპერიმენტი შეგიძლიათ რამდენჯერმე გაიმეოროთ, თუ სოდასა და ძმარს თავიდან დაამატებთ.

მოსწავლეები გაანალიზებენ, რომ სოდის (ბიკარბონატი) და ძმრის (მჟავა) შერევა იწვევს ქიმიურ რეაქციას, რომლის შედეგად გამოიყოფა ნახშირორჟანგის გაზი (CO₂). გაზის სწრაფი გამოყოფა ქაფსა და „ლავას“ ამოფრქვევას იწვევს.

სამეცნიერო ახსნა და განხილვა მოსწავლეებისთვის:

ხელოვნური თოვლი: ეს ექსპერიმენტი ეხმარება მოსწავლეებს გააცნობიერონ, როგორ მუშაობს მასალის სტრუქტურა და როგორ შეიძლება მისი ცვლილება სხვადასხვა სითხის დამატებით. ამავდროულად, შესაძლებელია განიხილოთ წყლის სხვადასხვა მდგომარეობა (მყარი, თხევადი, აირადი).

საახალწლო ვულკანი: ამ ექსპერიმენტის მეშვეობით მოსწავლეები სწავლობენ მჟავასა და ფუძის ქიმიურ რეაქციას, რომელიც ხშირად ბუნებაში (მაგ., სოდიან წყალში ან საჭმლის მომზადებაში) გვხვდება. ვულკანის მოდელი შეიძლება დედამიწის გეოლოგიურ პროცესებსაც დაუკავშიროთ, მაგალითად, ნამდვილი ვულკანის ამოფრქვევის პროცესს.

რჩევები მასწავლებლებისთვის:

1. უსაფრთხოების ნორმები: მიუხედავად იმისა, რომ ორივე ექსპერიმენტი უსაფრთხოა, რეკომენდებულია, მოსწავლეები არ ეხებოდნენ ნარევს ხელებით (განსაკუთრებით ვულკანის შემთხვევაში).
2. შეჯამება და ანალიზი: თითოეული ექსპერიმენტის შემდეგ შეეკითხეთ მოსწავლეებს, რა ისწავლეს, რა გააკვირვათ ან როგორ გამოიყენებდნენ ამ ინფორმაციას რეალურ ცხოვრებაში.

ხელოვნური თოვლი და საახალწლო ვულკანი არის მარტივი, სახალისო და შემოქმედებითი ექსპერიმენტები, რომლებიც მოსწავლეებს მეცნიერებისადმი სიყვარულს გაუღვივებს. მათი შესრულება იოლია, ხოლო შედეგი – შთამბეჭდავი. ეს აქტივობები არა მხოლოდ საახალწლო განწყობას შექმნის, არამედ სასარგებლო ცოდნასაც შესძენს.