სიტყვის გადატანის წესები, რომელთა ცოდნაც ყველას გამოადგება

29-03-2023

დაკოპირებულია

არნოლდ ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის სასკოლო ორთოგრაფიული ლექსიკონში სიტყვის გადატანის წესები დეტალურად არის განხილული, რომელსაც etaloni.ge გთავაზობთ.

სიტყვის გადატანის წესები ემყარება დამარცვლისა (ფონეტიკური დანაწევრება) და ფუძე-აფიქსთა გამოყოფის (მორფოლოგიური დანაწევრება) პრინციპებს.

1. ერთმარცვლიანი, ანუ ერთხმოვნიანი სიტყვა არ ითიშება თანხმოვანთა სიმრავლის მიუხედავად (თანაბრად გაუთიშავია, მაგ., ის და გვბრდღვნის).

2. ერთზე მეტმარცვლიანი სიტყვის გათიშულ ნაწილებში თითო ხმოვანი მაინც უნდა იყოს.

არ შეიძლება სიტყვის ასე დამარცვლა და გადატანა: თრთვ-ილი, თრთ-ვილი... ფქცვ-ნიდა, ფქც-ვნიდა; ფქ-ცვნიდა... ანსამ-ბლს, ანსამბ-ლს.
სწორია: თრთვი–ლი, ფცქვნი-და, ან-სამბლს.

3. ცალი თავკიდური ან ბოლოკიდური ხმოვანიც - ისევე როგორც თანხმოვანი - სიტყვას არ ეთიშება.

არ შეიძლება ასე გადატანა: ა-უღია ან აუღი-ა, ა-ტელიე ან ატელი-ე.
სწორია: აუ–ღია, ატე-ლიე...

4. თუ ხმოვნებს შორის ერთი თანხმოვანია, არ შეიძლება სიტყვის გაიშვა ან თანხმოვანზე. მაგალითად, ასე: მატ-არ-ებ-ელი, ან-აბ-არა... სიტყვა უნდა გაიყოს ბუნებრივად, ღია ნარცვალზე: მა-ტა-რე-ბე-ლი, ანა-ბაურა..

5. სტრიქონთა მიჯნაზე მოხვედრისას ითიშება ხმოვნებს შორის მოქცეული ნებისმიერი ორი თანხმოვანი: ორ-ნო, უც-ხო, ოთ-ხი, აფ-ხაზი, საჩ-ხერე, საქ-მე, საწ-ყა-ლი, სატ-ყეო... გათიშვა, ცხადია, შეიძლება ღია მარცვალზედაც ანუ ხმოვანზე დამთავრებულ მარცვალზე: სა-ტყეო, სა-ქმე..

6. თუ სტრიქონთა მიჯნაზე თავს იყრის ორზე მეტი თანხმოვანი, ზღვარი შეიძლება დაიდოს ნებისმიერ ორ თანხმოვანს შორის. მაგ.: დააფ-რქვევს, დააფრ–ქვევს, დააფრქ-ვევს (მაგრამ არა: დაა-ფრქვ-ევს). ამავე პირობებში:

ა) სიტყვის ლექსიკური მნიშვნელობის უკეთ აღსაქმელად უმჯობესია, თუ ფუძისეულ თანხმოვნებს გაემიჯნება დამხმარე ელემენტის (აფიქსის, თანდებულის, ზნნისწინის) თანხმოვნები, მაგალითად, ასე: სახლ–მა, სახლ-ში, სახლის-თვის; მესხ-ნი, მესხ-თა; გან-ვლო (მაგრან: გა-ნა-ვიარა), აღ-შფოთდა მაგრამ: აღა-შენა), წარ-გზავნა (მაგრამ: წა–რავლინა)...

ბ) ასევე გაითიშება სტრიქონთა გასაყარზე ერთმანეთის გვერდით მოხვედრილი ორი ერთნაირი თანხმოვანიც (ფუძისეული და აფიქსისეული, ან ორი სხვადასხვა ფუძისა): კოვზ-ზე, ღმერთ-თან, ნათ-ვის, მოგ-ჯვრის, შებინდ-დება, გამ-მიჯვნელი... ერთ-თვიანი, კონტრ-რევოლუცია... (და არა: კოვ-ზზე, ღმერ-თთან, მათთ-ვის, მოგგ-ვრის, შებინ-დდება, გა-მმიჯვნელი... ერთთ-ვიანი და ა.შ.).

გ. ასევე, თუ სტრიქონთა მიჯნაზე რთული სიტყვის ორზე მეტი თანხმოვანი იყრის თავს, უმჯობესია ბუნებრივი ზღვარი დაიდოს შემადგენელ ფუძეთა შორის იმის მიუხედავად, დეფისითაა ისინი შეერთებული თუ უდეფისოდ, სრული სახითაა წარმოდგენილი თუ შემოკლებით (აბრევიატურით), მაგალითად: ცოლ-/ქმარი, ტუჩ-კბილი, ქართლ-/კახეთი... ათ/წლიანი, თვით/მკვლელობა, ურთიერთ/დამოკიდებულება, სპორტ/კლუბი და არა: ათწ/ლიანი, თვი/თმკვლელობა, ურთიერ/თდამოკიდებულება, სპორ/ტკლუბი...).

კომენტარები

ეტალონი

„განათლებული ახალგაზრდები ქმნიან წარმატებულ საქართველოს, „ეტალონთან“ ერთად!“ - საგნობრივი ოლიმპიადის წლის მიმოხილვა და სამომავლო გეგმები

წინ კი უამრავი გეგმა, მიზანი და წარმატებაა

მოსწავლეთა წარმატების კვალდაკვალ - „ეტალონის“ საგნობრივი ოლიმპიადა დასრულდა

შემოდგომის სეზონზე 4 საგანში ჩატარდა და მასში II-XII კლასის მოსწავლეებმა მიიღეს მონაწილეობა მთელი საქართვლოდან

„ეტალონის“ მათემატიკის ოლიმპიადის აბსოლუტური ჩემპიონები გამოვლინდნენ

მათემატიკის ოლიმპიადა 9-10 დეკემბერს გაიმართა

„ეტალონის“ მათემატიკის ოლიმპიადა დასრულდა - ლიდერთა ათეულები

„ეტალონის“ შემოდგომის სეზონის საგნობრივი ჩემპიონატი მათემატიკის ოლიმპიადით დასრულდა

მათემატიკის ოლიმპიადა დაიწყო

„ეტალონის“ საგნობრივი ჩემპიონატი მათემატიკის ოლიმპიადით სრულდება

რუბრიკის ყველა სიახლე >>

სიახლეები

პედაგოგები, კვირაში ორჯერ, ვებინარებს დაესწრებიან - მასწავლებლის სახლი ინფორმაციას ავრცელებს

სტუ აღარ გაერთიანდება თსუ-სთან - პრემიერის გადაწყვეტილება

სტუ აღარ გაერთიანდება თსუ-სთან - პრემიერის გადაწყვეტილება

„უმნიშვნელოვანესია განათლებული თაობების აღზრდა ჩვენი ქვეყნის წარმატებისთვის“-izrune.ge-ს მნიშვნელობაზე ღონისძიების მონაწილეები საუბრობენ

„ჩნდება საერთო ინტერესები, ემოციური ბმა მშობელსა და შვილს შორის, რაც ვფიქრობ, ტექნოლოგიების საუკუნეში ძალიან დიდი მიღწევაა“

„ცვლილება ზიანს აყენებს მასწავლებლის პროფესიის ისედაც მყიფე რეპუტაციას“-მასწავლებელის მომზადების 300 კრედიტიანი პროგრამის გაუქმებას ილიაუნი ეხმაურება

„მოსწავლეზე მოძალადე პედაგოგი სკოლაში დატოვეს, მე გამათავისუფლეს“ - N24 სკოლის ყოფილი დირექტორი, გიორგი კაკაბაძე საკანონმდებლო ცვლილებას ეხმაურება

რუბრიკის ყველა სიახლე >>

პიროვნება

„მოსწავლის განვითარებისთვის მნიშვნელოვანია, მას ჰქონდეს სათანადო მხარდაჭერა როგორც სკოლაში, ასევე ოჯახში“- ორღულის სკოლის დირექტორი მელანია ჩხიტუნიძე

etaloni.ge-ს ბლიც-კითხვებს საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ ორღულის საჯარო სკოლის დირექტორი მელანია ჩხიტუნიძე პასუხობს

„სკოლაში ყველაზე ფასეული ჩემთვის არის მოსწავლის კეთილდღეობა“- მუხროვანის საჯარო სკოლის დირექტორი სვეტლანა სუხორუკოვა

etaloni.ge-ს ბლიც-კითხვებს მუხროვანის საჯარო სკოლის დირექტორი სვეტლანა სუხორუკოვა პასუხობს

„სასწავლო პროცესის ეფექტიანობა დამოკიდებულია თანამშრომელთა ინტეგრირებულ და თანმიმდევრულ მუშაობაზე“- ზუგდიდის N5 სკოლის დირექტორი დოდო ცქვიტაია

etaloni.ge-ს ბლიც-კითხვებს ზუგდიდის N5 საჯარო სკოლის დირექტორი დოდო ცქვიტაია პასუხობს

„მოსწავლის განვითარებისთვის მნიშვნელოვანია, უსაფრთხო, დისციპლინირებული სასკოლო გარემო“- საქობოს საჯარო სკოლის დირექტორი დოდო ბეგიაშვილი

etaloni.ge-ს ბლიც-კითხვებს სიღნაღის მუნიციპალიტეტის სოფელ საქობოს საჯარო სკოლის დირექტორი დოდო ბეგიაშვილი პასუხობს

„მოტივაცია სასწავლო პროგრესის წინაპირობაა“- ჩაქვის წმ. კეთილმორწმუნე მეფე დავითის სახელობის სკოლა-გიმნაზიის დირექტორი დეკანოზ დანიელ სოლომონიძე

„სკოლა წარმოადგენს ბავშვის პიროვნების განვითარების ერთ-ერთ მამოძრავებელ ძალას“

რუბრიკის ყველა სიახლე >>

სკოლები

„წიგნი აერთიანებს, შთააგონებს და გვაძლიერებს!“ - გორელოვკის N3 სკოლის მოსწავლეთა გზავნილი და რადიოეთერით შეხსენებული წიგნის კითხვის მნიშვნელობა

მოსწავლეების მიერ გაზიარებულმა გზავნილებმა სკოლის სივრცეში განსაკუთრებული, წიგნებით სავსე განწყობა შექმნა

გორელოვკის N3 საჯარო სკოლის მე-2 კლასელთა „სათამაშოების გამოფენა“

„მადლობა ჩვენს პატარა შემოქმედებს“

„წიგნი ჯადოსნური კარია“ - კალის საჯარო სკოლაში, საჯაროდ კითხვის მსოფლიო დღესთან დაკავშირებით, ღონისძიება გაიმართა

მოსწავლეებმა საკუთარი სურვილით შეარჩიეს საყვარელი ავტორის წიგნი

„ექიმი და ავადმყოფი“ -თორიის საჯარო სკოლის მე-3 კლასელებმა სპექტაკლი დადგეს

მოსწავლეებმა როლები ოსტატურად მოირგეს

იანეულის საჯარო სკოლაში დავით აღმაშენებლის ხსენების დღეს სემინარი მიეძღვნა

სემინარს უძღვებოდა მასწავლებელი ზურაბ სიხარულიძე

რუბრიკის ყველა სიახლე >>

საინტერესო

სკოლები სმარტფონების გარეშე - რა კონტროლის მექანიზმები არსებობს მსოფლიოს ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებებში?

ქვეყანა, სადაც ბავშვებისთვის Facebook, TikTok, YouTube და სხვა სოცქსელები აკრძალულია - „კანონი დაეხმარება მათ ჰქონდეთ ნორმალური ბავშვობა“

პირველი ქვეყანა, რომელმაც 16 წლამდე ასაკის ბავშვებისთვის სოციალური მედიის გამოყენება აკრძალა

17-წუთიანი შესვენებები სწავლის პროდუქტიულობას ზრდის - კემბრიჯის უნივერსიტეტის კვლევა

შესვენების დროს მთავარი წესი ტექნოლოგიებისგან სრული გამოთიშვაა

სად არის და როგორია მსოფლიოში ყველაზე ძვირადღირებული კერძო სკოლა, სადაც მშობლები 200 000 დოლარს იხდიან

რატომ არის დაფა მწვანე? - როგორ შეიცვალა სკოლის აუცილებელი ატრიბუტის ფერი XIX საუკუნიდან

შავ-თეთრმა კონტრასტმა, თვალის ზედმეტად დაძაბვის გამო, უარყოფითად იმოქმედა მოსწავლეებისა და მასწავლებლების მხედველობაზე

რუბრიკის ყველა სიახლე >>