სიახლეები
ყველაზე პოპულარული
სიახლეები, რჩევები

სიტყვის გადატანის წესები, რომელთა ცოდნაც ყველას გამოადგება
29-03-2023
-
+


არნოლდ ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის სასკოლო ორთოგრაფიული ლექსიკონში სიტყვის გადატანის წესები დეტალურად არის განხილული, რომელსაც etaloni.ge  გთავაზობთ. 

სიტყვის გადატანის წესები ემყარება დამარცვლისა (ფონეტიკური დანაწევრება) და ფუძე-აფიქსთა გამოყოფის (მორფოლოგიური დანაწევრება) პრინციპებს.

1. ერთმარცვლიანი, ანუ ერთხმოვნიანი სიტყვა არ ითიშება თანხმოვანთა სიმრავლის მიუხედავად (თანაბრად გაუთიშავია, მაგ., ის და გვბრდღვნის).

2. ერთზე მეტმარცვლიანი სიტყვის გათიშულ ნაწილებში თითო ხმოვანი მაინც უნდა იყოს.

არ შეიძლება სიტყვის ასე დამარცვლა და გადატანა: თრთვ-ილი, თრთ-ვილი... ფქცვ-ნიდა, ფქც-ვნიდა; ფქ-ცვნიდა... ანსამ-ბლს, ანსამბ-ლს.
სწორია: თრთვი–ლი, ფცქვნი-და, ან-სამბლს.

3. ცალი თავკიდური ან ბოლოკიდური ხმოვანიც - ისევე როგორც თანხმოვანი - სიტყვას არ ეთიშება.

არ შეიძლება ასე გადატანა: ა-უღია ან აუღი-ა, ა-ტელიე ან ატელი-ე.
სწორია: აუ–ღია, ატე-ლიე...


4. თუ ხმოვნებს შორის ერთი თანხმოვანია, არ შეიძლება სიტყვის გაიშვა ან თანხმოვანზე. მაგალითად, ასე: მატ-არ-ებ-ელი, ან-აბ-არა... სიტყვა უნდა გაიყოს ბუნებრივად, ღია ნარცვალზე: მა-ტა-რე-ბე-ლი, ანა-ბაურა..

5. სტრიქონთა მიჯნაზე მოხვედრისას ითიშება ხმოვნებს შორის მოქცეული ნებისმიერი ორი თანხმოვანი: ორ-ნო, უც-ხო, ოთ-ხი, აფ-ხაზი, საჩ-ხერე,  საქ-მე, საწ-ყა-ლი, სატ-ყეო...  გათიშვა, ცხადია, შეიძლება ღია მარცვალზედაც ანუ ხმოვანზე დამთავრებულ მარცვალზე: სა-ტყეო, სა-ქმე..

6. თუ სტრიქონთა მიჯნაზე თავს იყრის ორზე მეტი თანხმოვანი, ზღვარი შეიძლება დაიდოს ნებისმიერ ორ თანხმოვანს შორის. მაგ.: დააფ-რქვევს, დააფრ–ქვევს, დააფრქ-ვევს (მაგრამ არა: დაა-ფრქვ-ევს). ამავე პირობებში:

ა) სიტყვის ლექსიკური მნიშვნელობის უკეთ აღსაქმელად უმჯობესია,
თუ ფუძისეულ თანხმოვნებს გაემიჯნება დამხმარე ელემენტის (აფიქსის, თანდებულის, ზნნისწინის) თანხმოვნები, მაგალითად, ასე: სახლ–მა, სახლ-ში, სახლის-თვის; მესხ-ნი, მესხ-თა; გან-ვლო (მაგრან: გა-ნა-ვიარა), აღ-შფოთდა მაგრამ: აღა-შენა), წარ-გზავნა (მაგრამ: წა–რავლინა)...

ბ) ასევე გაითიშება სტრიქონთა გასაყარზე ერთმანეთის გვერდით მოხვედრილი ორი ერთნაირი თანხმოვანიც (ფუძისეული და აფიქსისეული, ან ორი სხვადასხვა ფუძისა): კოვზ-ზე, ღმერთ-თან, ნათ-ვის, მოგ-ჯვრის, შებინდ-დება, გამ-მიჯვნელი... ერთ-თვიანი, კონტრ-რევოლუცია... (და არა: კოვ-ზზე, ღმერ-თთან, მათთ-ვის, მოგგ-ვრის, შებინ-დდება, გა-მმიჯვნელი... ერთთ-ვიანი და ა.შ.).

გ. ასევე, თუ სტრიქონთა მიჯნაზე რთული სიტყვის ორზე მეტი თანხმოვანი იყრის თავს, უმჯობესია ბუნებრივი ზღვარი დაიდოს შემადგენელ ფუძეთა შორის იმის მიუხედავად, დეფისითაა ისინი შეერთებული თუ უდეფისოდ, სრული სახითაა წარმოდგენილი თუ შემოკლებით (აბრევიატურით), მაგალითად: ცოლ-/ქმარი, ტუჩ-კბილი, ქართლ-/კახეთი... ათ/წლიანი, თვით/მკვლელობა, ურთიერთ/დამოკიდებულება, სპორტ/კლუბი და არა: ათწ/ლიანი, თვი/თმკვლელობა, ურთიერ/თდამოკიდებულება, სპორ/ტკლუბი...).


კომენტარები


ეტალონი

„ეტალონის“ საგნობრივი ოლიმპიადის ჩემპიონებს ყველა უნდა იცნობდეს

შემოდგომის სეზონზე 4 საგანში ჩატარდა და მასში II-XII კლასის მოსწავლეებმა მიიღეს მონაწილეობა მთელი საქართვლოდან

„ეტალონის“ შემოდგომის სეზონის საგნობრივი ჩემპიონატი მათემატიკის ოლიმპიადით დასრულდა

სიახლეები

გვიყვარხარ პატრიარქო! - IZRUNE.GE-ს მაღალტექნოლოგიური სახალხო საქველმოქმედო აქცია 

იცვლება თუ არა საჯარო სკოლების ავტორიზაციის სტანდარტი და პროცედურები - საბჭოს წევრები დეტალურ ინფორმაციას გაეცნენ

„შეტევითი ხველა და სტვენითი სუნთქვა“... -  საყურადღებო სიმპტომები და კორონავირუსის მომატებული შემთხვევები

დიდ ხუთშაბათს სკოლები და ბაღები დაისვენებენ - სააღდგომო არდადეგების კალენდარი ცნობილია

13 სამაგისტრო პროგრმა, რომლებიც 120 კრედიტიანი დარჩა - მინისტრის ბრძანება

პიროვნება

„ყველანაირი სიკეთე, რომელიც დედამიწაზე არსებობს, სკოლიდან უნდა წაიღოს მოსწავლემ“ - დირექტორები აუცილებელ უნარებზე საუბრობენ, რომლებიც ბავშვებმა სკოლაში უნდა გამოიმუშაონ

etaloni.ge-ს ბლიც-კითხვებს დვაბზუს საჯარო სკოლის ქართული ენისა და ლიტერატურის უფროსი მასწავლებელი ნათელა ღლონტი პასუხობს

სკოლები

ღონისძიებაში აქტიურად იყვნენ ჩართულნი მოსწავლეები, რომელთაც აღნიშნულ თემაზე საინტერესო პრეზენტაცია ჩაატარეს

საინტერესო

„გააცანით თქვენი შვილი საქართველოს!“

ახალგაზრდებში უმაღლესი საგანმანათლებლო პროგრამების პოპულარობა პერიოდულად იცვლება

სიახლეები
ყველაზე პოპულარული
საზოგადოება