სიტყვის გადატანის წესები, რომელთა ცოდნაც ყველას გამოადგება

29-03-2023

დაკოპირებულია

არნოლდ ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის სასკოლო ორთოგრაფიული ლექსიკონში სიტყვის გადატანის წესები დეტალურად არის განხილული, რომელსაც etaloni.ge გთავაზობთ.

სიტყვის გადატანის წესები ემყარება დამარცვლისა (ფონეტიკური დანაწევრება) და ფუძე-აფიქსთა გამოყოფის (მორფოლოგიური დანაწევრება) პრინციპებს.

1. ერთმარცვლიანი, ანუ ერთხმოვნიანი სიტყვა არ ითიშება თანხმოვანთა სიმრავლის მიუხედავად (თანაბრად გაუთიშავია, მაგ., ის და გვბრდღვნის).

2. ერთზე მეტმარცვლიანი სიტყვის გათიშულ ნაწილებში თითო ხმოვანი მაინც უნდა იყოს.

არ შეიძლება სიტყვის ასე დამარცვლა და გადატანა: თრთვ-ილი, თრთ-ვილი... ფქცვ-ნიდა, ფქც-ვნიდა; ფქ-ცვნიდა... ანსამ-ბლს, ანსამბ-ლს.
სწორია: თრთვი–ლი, ფცქვნი-და, ან-სამბლს.

3. ცალი თავკიდური ან ბოლოკიდური ხმოვანიც - ისევე როგორც თანხმოვანი - სიტყვას არ ეთიშება.

არ შეიძლება ასე გადატანა: ა-უღია ან აუღი-ა, ა-ტელიე ან ატელი-ე.
სწორია: აუ–ღია, ატე-ლიე...

4. თუ ხმოვნებს შორის ერთი თანხმოვანია, არ შეიძლება სიტყვის გაიშვა ან თანხმოვანზე. მაგალითად, ასე: მატ-არ-ებ-ელი, ან-აბ-არა... სიტყვა უნდა გაიყოს ბუნებრივად, ღია ნარცვალზე: მა-ტა-რე-ბე-ლი, ანა-ბაურა..

5. სტრიქონთა მიჯნაზე მოხვედრისას ითიშება ხმოვნებს შორის მოქცეული ნებისმიერი ორი თანხმოვანი: ორ-ნო, უც-ხო, ოთ-ხი, აფ-ხაზი, საჩ-ხერე, საქ-მე, საწ-ყა-ლი, სატ-ყეო... გათიშვა, ცხადია, შეიძლება ღია მარცვალზედაც ანუ ხმოვანზე დამთავრებულ მარცვალზე: სა-ტყეო, სა-ქმე..

6. თუ სტრიქონთა მიჯნაზე თავს იყრის ორზე მეტი თანხმოვანი, ზღვარი შეიძლება დაიდოს ნებისმიერ ორ თანხმოვანს შორის. მაგ.: დააფ-რქვევს, დააფრ–ქვევს, დააფრქ-ვევს (მაგრამ არა: დაა-ფრქვ-ევს). ამავე პირობებში:

ა) სიტყვის ლექსიკური მნიშვნელობის უკეთ აღსაქმელად უმჯობესია, თუ ფუძისეულ თანხმოვნებს გაემიჯნება დამხმარე ელემენტის (აფიქსის, თანდებულის, ზნნისწინის) თანხმოვნები, მაგალითად, ასე: სახლ–მა, სახლ-ში, სახლის-თვის; მესხ-ნი, მესხ-თა; გან-ვლო (მაგრან: გა-ნა-ვიარა), აღ-შფოთდა მაგრამ: აღა-შენა), წარ-გზავნა (მაგრამ: წა–რავლინა)...

ბ) ასევე გაითიშება სტრიქონთა გასაყარზე ერთმანეთის გვერდით მოხვედრილი ორი ერთნაირი თანხმოვანიც (ფუძისეული და აფიქსისეული, ან ორი სხვადასხვა ფუძისა): კოვზ-ზე, ღმერთ-თან, ნათ-ვის, მოგ-ჯვრის, შებინდ-დება, გამ-მიჯვნელი... ერთ-თვიანი, კონტრ-რევოლუცია... (და არა: კოვ-ზზე, ღმერ-თთან, მათთ-ვის, მოგგ-ვრის, შებინ-დდება, გა-მმიჯვნელი... ერთთ-ვიანი და ა.შ.).

გ. ასევე, თუ სტრიქონთა მიჯნაზე რთული სიტყვის ორზე მეტი თანხმოვანი იყრის თავს, უმჯობესია ბუნებრივი ზღვარი დაიდოს შემადგენელ ფუძეთა შორის იმის მიუხედავად, დეფისითაა ისინი შეერთებული თუ უდეფისოდ, სრული სახითაა წარმოდგენილი თუ შემოკლებით (აბრევიატურით), მაგალითად: ცოლ-/ქმარი, ტუჩ-კბილი, ქართლ-/კახეთი... ათ/წლიანი, თვით/მკვლელობა, ურთიერთ/დამოკიდებულება, სპორტ/კლუბი და არა: ათწ/ლიანი, თვი/თმკვლელობა, ურთიერ/თდამოკიდებულება, სპორ/ტკლუბი...).

კომენტარები

ეტალონი

„ეტალონის“ ინგლისური ენის ოლიმპიადის ლიდერთა ათეულები და აბსოლუტური ჩემპიონები გამოვლინდნენ

საგნობრივ ოლიმპიადის ფარგლებში კი დარჩა მხოლოდ ერთი მათემატიკის ოლიმპიადა

„ეტალონის“ ინგლისური ენის ოლიმპიადა დაიწყო! - ჩაერთეთ საგაზაფხულო სეზონის დასკვნით ეტაპზე

19 მაისს „ეტალონის“ საგაზაფხულო სეზონის ფარგლებში ინგლისური ენის ოლიმპიადა დაიწყო

„ეტალონის“ ლოგიკური აზროვნების და ზოგადი განათლების ოლიმპიადის ლიდერთა ათეულები და აბსოლუტური ჩემპიონები გამოვლინდნენ

წინ კიდევ ინგლისური ენის და მათემატიკის ოლიმპიადა გველის

„ეტალონის“ 2026 წლის საგაზაფხულო ოლიმპიადა გრძელდება: ანალიტიკური და ინტელექტუალური უნარების გამოვლენის დროა

გამოავლინონ საკუთარი ერუდიცია სხვადასხვა სფეროში

„ეტალონის“ ქართული ენის და ლიტერატურის ოლიმპიადის ლიდერთა ათეულები და აბსოლუტური ჩემპიონები გამოვლინდნენ

„ეტალონის“ ოლიმპიადა არის გამოცდილება, რომელიც მომავალ წარმატებებს უყრის საფუძველს

რუბრიკის ყველა სიახლე >>

სიახლეები

„26 მაისი ჩვენი გამარჯვების ზეიმია“... - საჯარო სკოლის დირექტორები სრულიად საქართველოს დამოუკიდებლობის დღეს ულოცავენ

„როდესაც სკოლის ეზოში მოსწავლეების მიერ შესრულებულ საქართველოს ჰიმნს ვისმენ და ვხედავ მათ ანთებულ თვალებს, ვხვდები, რომ ჩვენი ქვეყნის მომავალი საიმედო ხელშია...“

თბილისის ბაღში 2 წლის ბავშვს ძიძა სცემდა - „ბოლომდე ვერ ვუყურე, როგორ ცემს ჩემს შვილს! როგორ ტირის და არავინ შველის!“

ტესტის ფორმატსა და შეფასების კრიტერიუმებზე აბიტურიენტები დეტალურ ინფორმაციას მიიღებენ - უცხოური ენის გამოცდასთან დაკავშირებით შეხვედრა ჩატარდება

სამშაბათს სკოლებში სწავლა არ იქნება - ოფიციალური უქმე დღე საბავშვო ბაღებსაც ეხება

დამტკიცდა ბაკალავრიატისა და ერთსაფეხურიანი საგანმანათლებლო პროგრამების ჩამონათვალი - მთავრობის დადგენილება ძალაშია

რუბრიკის ყველა სიახლე >>

პიროვნება

„სახელმძღვანელოები დღეს ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი გამოწვევაა“ - რეფორებსა და ცვლილებებზე ღვირიშის საჯარო სკოლის დირექტორი ტრისტან გუგავა საუბრობს

როდესაც ერთნაირ სამოსში გამოწყობილ მოსწავლეებს უყურებ, ეს თვალისთვისაც სასიამოვნოა

„ნიშნებისთვის რბოლაში მონაწილეობა არასწორად მიმაჩნია“.... - გოჩა გათენაძე, ზვარეს საჯარო სკოლის დირექტორი

„ჩვენი ბრალია, მე-12 კლასის მოსწავლეებს ვერ დავანახეთ, რომ სკოლაში უფრო მეტი ცოდნის მიღება შეეძლოთ, ამიტომ ბავშვები ჩამოშორდნენ სკოლას“...

„წარმატება იწყება იქ, სადაც მოსწავლე უყვართ“... - მულქადარ ისმაილოვი, ალავარის საჯარო სკოლის დირექტორი

„ჩვენს მოსწავლეებს არ სჭირდებათ რეპეტიტორები - სკოლაში შექმნილია ყველა პირობა, რათა მათ სრულფასოვანი განათლება მიიღონ“...

„ჩვენი მიზანია, ბავშვები დიდი სიყვარულით გავაცილოთ სკოლიდან“... - დირექტორები ბოლო ზარის მოლოდინში

ცხოვრების ახალი ეტაპის მოლოდინი თუ ამაგდარ პედაგოგებთან განშორების სევდა ერთმანეთს ერწყმის და კეთილ სურვილებსა და მადლიერების გრძნობაში ერთიანდება

რუბრიკის ყველა სიახლე >>

სკოლები

„როგორც დედა დალოცავს შვილს, ისე გლოცავთ“ - გორაბერეჟოულის საჯარო სკოლის დირექტორის, ცირა ბოცვაძის ემოციური და იმედიანი მიმართვა კურსდამთავრებულებს

„ჩვენი სკოლის მთავარი მიზანი ყოველთვის იყო არა მხოლოდ თეორიული ცოდნის მიცემა, არამედ მოსწავლეებში პრაქტიკული უნარების განვითარება“...

„ჩვენო ძვირფასებო, დასრულდა ბავშვობის წლები - წინ დიდი გზა გელით“ - მანდაეთის სკოლის დირექტორის, თამარ მუმლაძის ემოციური მიმართვა მეთორმეტეკლასელებს

მადლიერების ცრემლები და მასწავლებლების თბილი მზერა მანდაეთის საჯარო სკოლის კურსდამთავრებულებს მთელი ცხოვრების მანძილზე ტკბილ მოგონებად გაჰყვებათ

სიურპრიზებით სავსე ბოლო ზარი ბანძის საჯარო სკოლაში და დირექტორის განსაკუთრებული მუსიკალური საჩუქარი კურსდამთავრებულებს

20 მაისს სიმბოლურად დაიხურა ამ ახალგაზრდების ცხოვრების ერთი ლამაზი თავი და იწყება სრულიად ახალი ეტაპი

ბუნება, როგორც ცოცხალი საკლასო ოთახი - თბილისის N28 საჯარო სკოლაში ბიომრავალფეროვნების დღე აღინიშნა

საველე დაკვირვების პარალელურად, პროექტი მოიცავდა ინტერაქციულ დისკუსიას

რუბრიკის ყველა სიახლე >>

საინტერესო

„ბოლო ზარი“ და მომავლის იმედი: დირექტორები კურსდამთავრებულებს გზას ულოცავენ

ძალიან კარგი თაობა მოდის და იმედს მიჩენენ რომ ისინი შეძლებენ საქართველოს გაბრწყინებას და გაძლიერებას

სასკოლო გამოცდებს მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში აბარებენ - რა გავლენას ახედენს მოსწავლეთა მომავალზე ტესტირების შედეგები

საინტერესო პრაქტიკა და გამოცდილება ქვეყნების მიხედვით

რუბრიკის ყველა სიახლე >>