სკოლაში გამოიყენება ორი ტიპის შეფასება: განმსაზღვრელი და განმავითარებელი. 

განმსაზღვრელი შეფასების მიზანია სწავლის ხარისხის გაკონტროლება, ხოლო განმავითარებელი შეფასების მიზანია სწავლის ხარისხის გაუმჯობესება, მოსწავლეთა განვითარების ხელშეწყობა.  

განმავითარებელი შეფასება არის პროცესი, რომელიც გულისხმობს სხვადასხვა აქტივობითა და სწავლების სტრატეგიით ინფორმაციის მოპოვებას მოსწავლეთა გაგება-გააზრების დონის შესახებ და ამ ინფორმაციის გამოყენებას მათი პროგრესის ხელშესაწყობად.

ნებისმიერი აქტივობა შეიძლება იქცეს განმავითარებელი შეფასების ინსტრუმენტად, თუ ის ეხმარება მოსწავლეებს გაიაზრონ, რისი გაგება უჭირთ და რატომ, გააცნობიერონ საკუთარი სუსტი და ძლიერი მხარეები, დასახონ გზა მიზნის მისაღწევად. განმავითარებელი შეფასება მასწავლებელს საშუალებას აძლევს დროულად აღმოაჩინოს მოსწავლის სუსტი მხარეები და მისცეს მას სწორი მიმართულება სუსტი მხარეების დასაძლევად მანამდე, სანამ მის ცოდნას ქულით შეაფასებს.

განმავითარებელი შეფასებაა მასწავლებლის კომენტარი, თუმცა თუ მოსწავლეს ვეტყვით: „ყოჩაღ“, „კარგი გოგო/ბიჭი ხარ“ და არ ავუხსნით, თუ რით დაიმსახურა ეს შექება, ის ვერ იქნება განმავითარებელი შეფასების ინსტრუმენტი.

განმავითარებელი შეფასების უამრავი ინსტრუმენტი არსებობს, განვიხილავთ რამდენიმე მათგანს მათემატიკის გაკვეთილზე გამოყენების მაგალითებით:

1) გასასვლელი ბარათები - გაკვეთილის დასასრულს მასწავლებელი მოსწავლეებს აძლევს გასასვლელ ბარათებს/ ტესტებს, რომელსაც ავსებენ მოსწავლეები. ამ ინსტრუმენტის გამოყენება ეფექტურია, როგორც ახალი მასალის ახსნის, ისე ამა თუ იმ თემის დასრულებისას  (მაგ: რაციონალურ რიცხვებზე მოქმედება, შემოკლებული გამრავლების ფორმულები და ა.შ). ტესტების შემოწმების შემდეგ მასწავლებლისათვის ნათელი ხდება,  რა და როგორ გაიგეს მოსწავლეებმა, შეგვიძლია თუ არა თემა დასრულებულად ჩავთვალოთ და გადავიდეთ შემდეგზე. ეს გვეხმარება შემდგომი მუშაობის დაგეგმვაში.

2) ათი ყველაზე მნიშვნელოვანი - ვთხოვოთ მოსწავლეებს, აღწერონ ათი ყველაზე მნიშვნელოვანი რამ, რაც ისწავლეს მოცემული საკითხის შესახებ. ეს მეთოდი კარგად გამოიყენება მათემატიკაში. ათი მნიშვნელოვანი შეიძლება იყოს ფიგურის თვისებები, ალგორითმის ამოხსნის ეტაპები და სხვა.

3) შიგა წრე-გარე წრე - მოსწავლეთა შიგა და გარე წრეები ერთმანეთის პირისპირ დგანან. ერთმანეთის პირისპირ მდგომ მოსწავლეთა წყვილი ერთმანეთს უსვამს კითხვებს და პასუხობენ. ამის შემდეგ გარე წრე გადააადგილდება და იქმნება ახალი წყვილი. ეს მოქმედება რამდენჯერმე მეორდება. ამ ხერხით შეიძლება მოხდეს გამრავლების ტაბულის გამოკითხვა, ასევე კუთხეთა კლასიფიკაციის შესწავლის შემდეგ მოსწავლეები ერთმანეთს უსახელებენ კუთხის გრადუსულ ზომას და პასუხობენ კუთხის რომელ ტიპს ეკუთვნის ეს კუთხე.

4) ვინ უპასუხებს შეკითხვებს - მასწავლებელი ბარათების ორ კომპლექტს ამზადებს, ერთ კომპლექტში არის შეკითხვები, მეორეში კი- პასუხები. ერთი მოსწავლე კითხულობა შეკითხვას. მოსწავლეები, რომლებსაც აქვთ პასუხის ბარათები ეძებენ შესაბამის პასუხს. 

აქტივობის ერთ-ერთი ნაირსახეობაა ბარათების ჯაჭვურად ქცევა. ამისათვის შეკითხვები ისე უნდა იყოს მომზადებული, რომ პასუხები მიდიოდეს სწორი თანმიმდევრობით, არ წყდებოდეს ჯაჭვი. ერთი შეკითხვის შემდეგ მოსწავლეებმა უნდა ამოარჩიონ, რომელი შეკითხვა იქნება მისი გაგრძელება.

დავალებები (შეკითხვები) შეიძლება იყოს დასმული კვადრატული განტოლების ამოხსნის შესახებ. ამ შემთხვევაში შეკითხვები და პასუხები ჯაჭვურად გადაებმება ერთმანეთს და მიდიან საბოლოო პასუხამდე, იაზრებენ ამოხსნის ეტაპების თანმიმდევრობას.

5) შავი ლაქა - აქტივობა ეფექტურად გამოიყენება გაკვეთილის ბოლოს. მასწავლებელი ეკითხება მოსწავლეებს „რა არის დღევანდელი გაკვეთილის/ თემის შავი ლაქა/ ბუნდოვანი წერტილი?“ მოსწავლეები პასუხობენ წერილობით. შემდგომში პასუხების განხილვა ეხმარება მასწავლებელს ეფექტურად დაგეგმოს შემდეგი გაკვეთილი.

აქ შეიძლება კონკრეტულად გამოვაკვეთინოთ განტოლების/ამოცანის ამოხსნის შავი ლაქა. ასევე საშინაო დავალების თუ დამოუკიდებელი მუშაობის პროცესში აღმოჩენილი შავი ლაქა და ვიმუშაოთ ამ საკითხზე.

6) ჭეშმარიტია-მცდარია - მასწავლებელი წინასწარ ამზადებს ბარათებს, სადაც წერია დებულებები თემასთან დაკავშრებით. გაკვეთილის ბოლოს ამ ბარათებს იღებენ მოსწავლეები, კითხულობენ დებულებას და აღნიშნავენ, ჭეშმარიტია თუ მცდარი მოცემული დებულება. მცდარი დებულების შემთხვევაში შეასწორებენ მას.

დებულებები შეიძლება დაიწეროს ბევრ საკითხთან დაკავშირებით: 

ა) ფიგურათა თვისებები;  

ბ) რაციონალურ რიცხვებზე მოქმედებები; 

გ) ხარისხის თვისებები; 

დ) გეომეტრიული გარდაქმნები;

ე) ფუნქციათა თვისებები და ა.შ.  

თითოეულ შემთხვევაში მცდარი პასუხის დროს მოსწავლეები მსჯელობენ ამ თემასთან დაკავშირებით.

ამრიგად, განმავითარებელი შეფასების ძირითადი დანიშნულებაა მოსწავლის ძლიერი და სუსტი მხარეების დადგენა, გამოვლენილი სუსტი მხარეების დასაძლევად გზების დასახვა და მათი განხორციელება. განმავითარებელი შეფასების ინსტრუმენტი ისე უნდა იქნეს შერჩეული, რომ მან გაზარდოს სწავლის მოტივაცია, მიგვიყვანოს  მკაფიოდ ჩამოყალიბებულ სასწავლო მიზნამდე  და მივაღწიოთ სასურველ შედეგს. 

ავტორი: პროგრამა „ასწავლე საქართველოსთვის“ კონსულტანტ-მასწავლებელი ლია სვიმონიშვილი

წალკის მუნიციპალიტეტის ხარების საჯარო სკოლის მათემატიკის მასწავლებელი.

გამოყენებული ლიტერატურა:

ეროვნული სასწავლო გეგმა 2011-2016წ.წ.

„ეფექტური განმავითარებელი შეფასება“ - ს. გორგოძე;

ჟურნალი მასწავლებელი, 2016წ.N5