ბავშვობაში ყველას გვსმენია საზარელი ამბები ავსულებზე, რომლებსაც მშობლები ჩვენს შესაშინებლად იგონებდნენ. ჭინკები, ავსულები და სხვა მითიური არსებები შეიძლება უფროსების ფანტაზიის ნაყოფი სულაც არ იყო და მათაც ჩვენსავით ჰქონდათ ისტორიები გაგონილი. 

ქართული მითოლოგია საკმაოდ მრავალფეროვანია, რადგან თითოეულ კუთხეს საკუთარი თქმულება და მითი გააჩნია. განსხვავებული სახეები, ლეგენდები, კეთილი თუ ბოროტი არსებები საერთო ჯამში ერთ მთლიან ისტორიას ქმნიან, რომელსაც დღეს ნელ-ნელა ივიწყებენ. 

დღეს გვინდა ერთ-ერთ ცნობილ მითიურ არსებაზე მოგითხროთ, ტყის დედოფალზე იგივე ტყაშმაფაზე (მეგრ). 

ტყაშმაფას ავ სულთა სამეფოში, ოჩოკოჩის შემდეგ, მეორე ადგილი უჭირავს. ის ტანით ჩვეულებრივი ქალის ოდენაა და ფიზიკური ღონით ოჩოკოჩს, რა თქმა უნდა, ვერ დაუტოლდება. ტყის დედოფალი არაჩვეულებრივი სილამაზისაა, უმტვერო თოვლის მსგავსი თეთრი ტანი აქვს, შავი და გრძელი თმა კოჭებამდე სცემს. 

ტყაშმაფა დედიშობილა დადის. ის ტყის პატრონია და მის გარეშე ტყეში არაფერი ხდება. ტყიდან გამოსულს უყვარს ინებივროს მთვარიან ღამეებში სადმე ანკარა წყაროს პირას, იქ ზის და იბანს თავის თითქოს მარმარილოსაგან გამოქანდაკებულ სხეულს, ხოლო ვერცხლის სავარცხლით გრძელ თმას ივარცხნის. მეგრელები არაერთხელ დამტკბარან მისი ყურებით ასეთ წუთებში. 

ჩვეულებრივ ტყის მეფე ხვდება ადამიანს ტყეში მიმავალ გზაზე, ბნელ ღამეში. პირველი ნიშანი ტყის მეფის გამოჩენისა არის მგზავრის მიერ ორიენტაციის დაკარგვა, ანუ მხარის ქცევა. მგზავრს გზა ვერ გაუგნია, იწყებს ტყეში უგზო-უკვლო ხეტიალს, თანდათან შეიპყრობს შიში უბედურების მოლოდინში. ბოლოს, მის წინაშე ერთბაშად გამოჩნდება ტყის მეფე. 

თუ გზადაკარგული ახალგაზრდა კაცია და ისიც ლამაზი, ტყის მეფე დროებით თავს შეიკავებს თავისი ავი განზრახვები გამოაჩინოს. ცდილობს შემაცდენელი ტანის მიმოხვრა გამოიჩინოს, თავის მსხვერპლს ვნება აუღელვოს და ზევით იშვერს ორსავე ხელს გამართული თითებით: დამთანხმდი ჩემთან ცოლ-ქმრული კავშირი დაიჭირო იმდენ წელიწადს, რამდენი თითიც ორსავე ხელზედა მაქვს, ე. ი. 10 წელიწადსო. კაცმა ტყის მეფეს პასუხი სხეულის წევრების მოძრაობით უნდა გასცეს, ხმის ამოუღებლად, რადგან ტყის მეფესთნ დალაპარაკებას ჭკუაზე შეშლა მოჰყვება. ამიტომ მამაკაცმა ასეთ მომხიბვლელ წინადადებას პასუხად უნდა აჩვენოს მხოლოდ ერთი თითი და ამით გააგებინოს, რომ შენთან მხოლოდ ერთ წელიწადს ვიცხოვრებ ცოლ-ქმრული კავშირითო. 

ტყის მეფე ერთ წელიწადს უკლებს და ათი თითის მაგიერ უჩვენებს ცხრას, მერე თანდათან უკლებს და ჩამოდის ერთ წლამდე. ამგვარად, ტყის მეფე და მამაკაცი პირობას დასდებენ, რომ ერთმანეთთან ერთის წლის განმავლობაში იცხოვრონ. თუ მამაკაცი ცოლიანია, ერთი წლის განმავლობაში ცოლთან ცოლ-ქმრულ კავშირზე ხელი უნდა აიღოს.

სავარცხელი ტყაშმაფასთვის ძალიან ძვირფასია. მისი დაკარგვა აგიჟებს და სიმშვიდეს აკარგვინებს. თმა, მითიური სიმბოლიკით, სიცოცხლის ძალის შემცველია და ამ შემთხვევაში ეს ძალა სავარცხელსაც გადაეცემა.  

მეგრულ მითოლოგიაში ძალიან ბევრი ისტორია გვხვდება ტყაშმაფაზე. სხვადასხვა წყაროები მას ავსულად მოიხსენიებენ, მაგრამ მისი ბუნება ბოლომდე დადგენილი არაა. ერთი რამ ცხადია, მისი ისტორიები მეგრელებისთვის ძალიან ახლობელი და ძვირფასია, რადგან დღესაც ბევრი თქმულება და ლეგენდა დაიარება ტყაშმაფას, იგივე ტყის დედოფალის შესახებ.