ილია ჭავჭავაძისა და თერგდალეულთა დასის ბრძოლა
ქართული ეროვნული მეობის გადასარჩენად

   თამამად შეიძლება ითქვას, რომ დავით აღმაშენებლის შემდეგ საქართველოს არ ჰყოლია იმაზე უფრო დიდი და მრავალმხრივი ეროვნული მოღვაწე, როგორიც იყო ილია ჭავჭავაძე. დავით აღმაშენებელი ისეთ დროს მოევლინა საქართველოს, როცა იგი თურქ-სელჩუკთაგან სრული წალეკვის საფრთხის წინაშე იდგა. მან თავისი ტიტანური ენერგიითა და გენიოსურად წარმართული პოლიტიკით, არათუ იხსნა საქართველო, არამედ ძლიერების არნახულ მწვერვალზეც აიყვანა. მისი საზღვრები ნიკოფსიიდან დარუბანდამდე გასწია. დავითის მიერ საძირკველჩაყრილმა საქართველომ ერთი საუკუნე იარა თავისუფლებისადა დიდების გზით. თვით თამარის ოქროს საუკუნეს მან მისცა დასაბამი.
   სამწუხაროდ, მე-15 საუკუნის ბოლო წლებიდან საქართველოს, ცრუმეგობრის სახით, კიდევ უფრო ვერაგი სკვითურ-სლავური მოდგმის მტერი მოევლინა, რომელმაც 1801 წლიდან თავისი ჩექმის ქვეშ მოგვაქცია და მიზნად დაისახა ქართული მიწიდან ქართული გენის აღმოფხვრა და მისი რუსად გადაგვარება. რუსის ხელისუფლებამ ამ ვანდალურ მიზანს ნაწილობრივ მიაღწია კიდეც, როცა საქართველოს დაპყრობის შემდეგ ქვეყნის მმართველობიდან, სასამართალო ორგანოებიდან, სკოლებიდან, და თვით ეკლესია-მონასტრებიდანაც კი, სავსებით გამოდევნა ქართული ენა და მის ადგილზე რუსული ენა გააბატონა. თვით ქართულ გვარებსაც მოეკვეცა ,,შვილი" და ,,ძე" და მათ რუსული დაბოლოებები დაანათლა. ქართველთა ზედაფენაც უკვე ისე შეეთვისა ამ გარუსებას, რომ ერცხვინებოდა კიდეც ქართულად ლაპარაკი.
   და აი, გარუსების ამ უდიდესი საფრთხის ჟამს სამოღვაწეო ასპარეზზე გამოდის თერგდალეულთა სახელოვანი დასი ილიას მეთაურობით, რომელმაც არა მარტო გადაარჩინა ქართველი ერი რუსიფიკაციის საფრთხეს, არამედ მათვე ჩამოაყალიბეს თავიანთ სამწერლობო შემოქმედებაში მეცნიერულ-პედაგოგიური და მაღალზნეობრივი პრინციპები, რომელიც ყოველთვის გადაარჩენს საქართველოს შესაძლო კატაკლიზმებისაგან.

   დღეს აღიარებულია ის ,რომ მე-19 საუკუნის 60-იან წლებში, საქართველოს არმოვლენოდა ი. ჭავჭავაძე მთელი თავისი თერგდალეულთა დასით, საქართველოს შთანთქმა რუსთაგან გარდაუვალი იქნებოდა, ი. ჭავჭავაძე და თერგდალეულები სწორედ ის გუნდი იყო, რომლებმაც შეანჯღრიეს და გამოაღვიძეს თავით-ფეხებამდე მომკვდარუნებულ-მიძინებული ერი, ერი ეროვნულგრძნობადაკარგული, მონობას შეგუებული, ილიას თანამებრძოლმა აკაკიმ ,,ფურთხის ღირსი" რომ უწოდა.
   ამას შესანიშნავად გამოხატავს ილია თავის პოემა: ,,აჩრდილში"
,,აქ არვის დიდსა, თუ პატარასა,
ქვეყნის ტკივილით არ სტკივა გული,
დაჰვიწყებია, რომ ქვეყნად ცასა
ღვთად მოუცია მარტო მამული."
   ყველაზე სამწუხარო კი ილიას აზრით ისაა, რომ:
,,და ძესა შენსა დღეს არც კი სწამს შენი აღდგენა,
განწირულების შთასდგომია მას გულში წყლული,
მას დაჰკარგვია ტანჯვათ შორის შენდამი რწმენა
და დაუგდიხარ, ვით ტაძარი გაუქმებული."
   ერს აარსებებს პატრიოტიზმი, სამშობლოსადმი უანგარო სიყვარული, რომელიც ზნესრულობის უმაღლესი გამოვლინებაა. სამშობლოს პატრიოტი ვერ იქნება ადამიანი, რომელიც მანკიერების ჭაობშია ჩაფლული. ასეთი ერი სასიკვდილოდაა განწირული. ასეთი მანკიერი და სიკვდილს შეგუებული საქართველო ჩაიბარა ილიამ მე-19 საუკუნის 60-იან წლებში. პეტერგბურგში სწავლამიღებულმა და სამშობლოში მომავალმა ილიამ გზაშივე ჩამოაყალიბა ის ეროვნული მრწამსი, რომელიც ქვაკუთხედად დაედო მთელ მის მოღვაწეობას. ეს იყო ოთხ სიტყვაში ჩამოყალიბებულიუ უდიდესი შინაარსის ფრაზა- ,, ჩვენი თავი ჩვენადვე გვეყუდნეს"-ო, რითაც ის აზრი გამოხატა, რომ თუ საქართველომ დამოუკიდებლობა არ დაიბრუნა, იგი აუცილებლად შთაინთქმება უკიდეგანო რუსულ მორევშიო.
   მუდამ მტრის თანამდევ საქართველოს ერთი დადებითი მომენტი ახლდა ხოლმე ყოველთვის. როგორც კი დადგებოდა მისი ყოფნა-არყოფნის ჟამი, თითქოს რაღაც ღვთიური ძალა მხსნელად მოუვლენდა ზებუნებრივი ნიჭითა და ფენომენალური ენერგიით დაჯილდოებულ ზეკაცს, ხან ფარნავაზს, ხან გორგასალს, ხან აღმაშენებელს, ხან გიორგი ბრწყინვალეს და მათ შორის ერისა და სარწმუნოების გადარჩენისათვის მებრძოლ წამებულებს: აბოს და გობრონს, დავითს და კონსტანტინეს, ცოტნესა და დემეტრეს, თევდორესა და ქეთევანს, ბიძინას, შალვას თუ ელიზბარს...
   ამჯერად კი ღმერთმა, ვითარცა ეგვიპტის მონობიდან ებრაელთა გამომხსნელი მოსე წინასწარმეტყველი, ქართველებს მხსნელად ილია მოუვლინა.
   სამწუხაროდ, ვერ განმეორდა ამ შემთხვევაში ის სასწაული, რომელიც გაწმენდდა საქართველოს მონობას შეგუებული ქართველებისაგან. ილია მოკლა სწორედ იმ ქართველობამ, ვინც რუსთა მონობაში დაიბადა და ვინც სასტიკად ეწინააღმდეგებოდა რუსთა ტყვეობიდან საქართველოს გამოყვანას.
   ილიას მკვლელობის ორგანიზატორები, ამ ბნელი საქმის ჩადენისთვის ისტორიის სანაგვეზე არიან მოსროლილები, ხოლო ილიას სახელი, როგორც დიდი მწერლისა და საზოგადო მოღვაწის, მარად უკვდავი იქნება საქართველოს ისტორიის წარსულში, აწმყოსა თუ მომავალში.
   უნდა ითქვას, ერთი შესანიშნავი ეპიზოდი აკაკი წერეთლის ცხოვრებიდან, რომელიც მოთხრობილია კოლაუ ნადირაძის მიერ გამოქვეყნებულ წერილში: აკაკი ვერ დაესწრო მთაწმინდაზე ილიას დაკრძალვას ავადმყოფობის გამო. იგი ილიას ცხედარს სასტუმრო ,,კავკაზის" აივნიდან გამოეთხოვა. სასტუმროში შებრუნებულს, უკიდურესად გამწარებულს უთქვამს: ,,ამას რას მოვესწარი-კაცი რომელმაც სამშობლოს კეთილდღეობას მოახმარა თავისი სიცოცხლე, სიკვდილის ღირსი იყო? მერე ვინ მოკლა იგი? ქართველებმა. ნუთუ, ისე უნდა დაეცეს ერი, რომ მადლობის ნაცვლად გული გაუგმიროს თავის მოამაგეს? ვაი, რა დრო დადგა, ვაი, ჩვენს ცხოვრებას!"
   შემდეგში როცა აკაკი ცოტა მომჯობინებულა, უთხოვია - მთაწმინდაზე ამიყვანეთ, ილიას საფლავზეო. ეტლი შეუთავაზებიათ, მაგრამ უარი უთქვამს - ფეხით მინდა ავიდეო: ხელჩაკიდებული, სვენებ-სვენებით აუყვანიათ იგი კოლაუ ნადირაძესა და სერგო კლდიაშვილს. ილიას საფლავთან მისულს დაუჩოქია და აცრემლებულა. ასე ყოფილა ერთხანს. მერე თანმხლები პირების დახმარებით ფეხზე წამომდგარა, ცრემლი მოუწმენდია, ხელი დედაქალაქისაკენ გაუშვერია და უთქვამს: ,,მიმიფურთხებია შენთვის საქართველო!"
   მოკლეს ის კაცი, რომელმაც უდიდესი ღვაწლი დასდო თავის სამშობლოს ცხოვრების ყველა სფეროში. უპირველესად კი ეროვნული მეობის გადარჩენაში. რატომ მოვექეცით ასე ილიას? იმიტომ, რომ ასეთი ყოფილა თურმე ქართველი კაცის ბუნება ოდითგან - დიდ პიროვნებას ვერ ვიტანთ, უმალ მისი დაღუპვა გვენატრება. ვაჟას ბრწყინვალედ უთქვამს:
,,თუ ვერ ვიგუებთ, ვერ შევიფერებთ,
კარგი შვილები რად გვებადება?
შვილის სიკეთე მშობელს შეჰშურდეს,
ნამდვილს მშობელსა ეს ეკადრება?
ცრემლები მაღრჩობს, ვეღარას ვამბობ;
კარგის დაღუპვა რად გვენატრება
ჩვენის შვილისა, ჩვენივე ძმისა?!
ვეღარას ვიტყვი, ვთრთი, მეხათრება.
ჩემო ქვეყანავ, ჩემო სიცოცხლევ,
არ გეკადრება, არ გეკადრება!..“

   გამოყენებული ლიტერატურა:
მიხეილ მჭედლიშვილის სტატია ,,ი. ჭავჭავაძისა და მის გარშემო შემოკრებილი თერგდალეულთა დასის მამულიშვილური ბრძოლა ქართული ეროვნული მეობის გადასარჩენად".

მაია მირგატია
ქართული ენა და ლიტერატურის მასწავლებელი
სსიპ ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის სოფელ ერგეტის საჯარო სკოლა